İNSAN OLMANIN ZORLUĞU…


İnsan olmak zordur: Bunun tek nedeni yalan müessesesinin insan yaşamının bir parçası olmasıdır. Yalan söylemeden, yani doğru olmayan bir şeyi doğru farzedip dile getirmeden insan olunmaz.

İnsan Olmanın Zorluğu…

Daha önce bu sütunda defaatle yazdığım gibi, tüm keşif ve icatların anası yalandır. Kolomb, Batlamyüs’ün dünya yüzünde Avrupa ile Asya arasında başka bir kıta bulunmadığı ve dünyanın çevresinin küçük olduğu yalanlarına inanmasaydı Amerika’yı keşfedemezdi. O bu yalanlara inandı, gitti doğru olmadıklarını buldu, ama bunu kendisi değil, Amerigo Vespucci fark etti. Suess Constant Prévost’nun dünyanın büzüldüğü, bu yüzden de okyanusların büyük çökmeler neticesi oluştuğu yalanına inanmasaydı, östatik hareketleri keşfedemez, «Arzın Çehresi» adlı anıtsal eserinde özetlediği muhteşem jeolojik sentezini yapmazdı. Einstein Newton’un yalanlarını ciddiye almasaydı, izafiyet teorisi ortaya çıkmazdı.

Tabi yukarıdaki «yalan» ile kastettiğimin varsayımlar olduğunu anlamışsınızdır. Adı üzerinde varsayım, yani var olduğunu bilmediğimiz bir şeyi var saymak; yani onun hakkında yalan söylemek. Bu yalanları uyduranları mazur göstermek için deriz ki ama onları söyleyenler yalan olduğunu bilmiyorlardı. Bu doğru değil. Gerçi Newton hypothesis non fingo (varsayım yapmıyorum) demişti ama Einstein söylediklerinin varsayımdan ibret olduğunun bilincindeydi. Bir gün diyordu, izafiyet teorisi de çöpe gidecek, ama yerine daha iyisi gelecek.

İyi yalanı kötü yalandan, söyleyenin niyetinden başka hiçbir şey ayırmaz. Aynı yalan bazı durumlarda iyi, bazı durumlarda kötü olabilir. «Annen öldü», normal zamanlarda kötü bir yalan olabilir ama kurtuluş şansı olmayan annesini kurtarmak için kendini de feda etmeye hazırlanan birisine bu yalan söylenirse, en azından onun kurtuluşunu temin edeceği için iyi bir yalan olabilir.

Yalanla başa çıkmanın zorluğu, yarattığı alternatif dünyanın keşfedilmesinin güçlüğünden ibarettir. Yalan insan kafasında yaratılan gerçek dünyaya alternatif dünya veya dünyalardır. Bu dünyaların öğeleri kontrol edilebilir olabilir veya kontrol edilemez olabilir. Kontrol edilemeyen yalanlar en kötü olanlardır, çünkü yalanı işitenin onun doğru olup olmadığını öğrenme şans yoktur. Onun için bilimde kontrolü mümkün olmayan varsayımlar bilimsel sayılmaz. Her bilimsel olmayan varsayım mutlaka kötü demek değildir; yeter ki onların tartışması esnasında kontrolü mümkün olan varsayımlara ulaşabilelim.

Darwin evrim kuramını ortaya attığı zaman bu kuramı detaylı olarak kontrol edebilecek veriler yok gibiydi. Bu yüzden bilimsel olmamakla suçlandı. Ama bir varsayımın gücü, çıkarımlarının gözlemle uyuşup uyuşmadığındadır. Varsayımı kontrol edecek gözlem ilkede mümkünse bu bile yeter. Gerçekten de Darwin’e yöneltilen en önemli eleştiri, kuramının öngördüğü ara şekillerin var olmamasıydı.

Ama kitabının yayımlanmasından yalnızca iki yıl sonra kuş-dinozor geçişini temsil eden Archaeopteryx lithographica bulundu. Geçen bir buçuk yüzyıl ise sayılamayacak kadar ara şekil bulunmasına şahit oldu (bunlardan en yenisi yarı balık-yarı amfibi olan Tikkalik rosaea’dır). Aristo’nun her hayvanın kendi içinde bir bütün oluşturduğu fikri ise, kontrol edilmesi mümkün olmamasına rağmen, Cuvier’yi, organların deneştirilmesi ve fonksiyonel morfoloji fikirlerine götürdü ve modern karşılaştırmalı anatominin doğmasına sebep oldu.

Peki yalan iyi bir şey midir? Dediğim gibi bu niyetinize ve yalanın türüne bağlıdır. Herkes yalan söyler. Yalan söylemeden insan olamazsınız. Ama yalanı kendi menfaatiniz için söylüyor ve bundan başkalarının zarar göreceğini biliyorsanız, o zaman yalanınız kötüdür.

Kötü yalancıyı yakalamanın tek yolu da budur: Yalanın niçin söylendiğini tahmin etmeye çalışın. Her zaman başarılı olamayabilirsiniz ama genellikle biraz düşünürseniz çıkarırsınız. Her şeyden önce yalanın neleri ima ettiğini, inandığınız takdirde nelerin olabileceğini, inanmadığınız takdirde neler olabileceğini iyice düşününüz ve bunlardan türeteceğiniz çıkarımları kontrol etmeye gayret ediniz.

En çok korkacağınız yalancı ise, yalanını kontrol etmeden inanmanızı isteyen yalancıdır. Birisi dediklerini veya yazdıklarını kontrol etmenizi istemiyor mu, biliniz ki yalancıdır. Hem de en korkulması gereken tipten.

A. M. Celal Şengör

  1. Henüz yorum yapılmamış.
  1. No trackbacks yet.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Şebzindedâr

writings of a night watcher

Evrim Teorisi Online

Evrim hakkında herşey...

Virginia Woolf

Herkes kendi geçmişini, kalbiyle bildiği bir kitabın sayfaları gibi kapalı tutar ve dostları sadece onun başlığını okuyabilir.

ODILA BLOGGER by OAS

Turkish Geeks on Life & Politics...

YAŞAMAK ŞAKAYA GELMEZ

Facebook adreslerimiz: http://www.facebook.com/ata.fecob - http://www.facebook.com/pages/fvco/107464239362228

Komeleya Çand û Integrasyon a Kurd Luzern

Kürdischer Kultur und Integrationsverein Luzern/Mythenstrasse7,6003 Luzern

DemokratHaber/iDeA

Bağımsız Haber Ve Düşünce Platformu / demokrathabertr.wordpress.com

eren@home ~ $

Açık Kaynak, Linux, Programlama Dilleri, Amatör Telsizcilik gibi konular üzerine düşünceler

Ata FE COB

"En büyük yenilgimiz, bir alternatif fikrini kaybetmiş olmamızdır." ___Michael Lebowitz

Şüpheci Melek

Olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıt gerektirir

WordPress.com

WordPress.com is the best place for your personal blog or business site.

CHP SULTANGAZİ

"Direnme gücü, dünya “evet” sözcüğünü duymak istediğinde 'HAYIR' diyebilme yetisidi" E. Fromm. ________“12 Eylül’de ‘HAYIR’ oyu vererek tokat atın, okyanus ötesinden de duyulsun” KILIÇDAROĞLU

%d blogcu bunu beğendi: